{"id":703,"date":"2025-06-07T22:55:38","date_gmt":"2025-06-07T20:55:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ostoja.cba.pl\/?post_type=product&p=703"},"modified":"2026-07-08T20:59:19","modified_gmt":"2026-07-08T18:59:19","slug":"tragizm-losow-polski-jedrzej-giertych","status":"publish","type":"product","link":"https:\/\/www.ostoja.pl\/?product=tragizm-losow-polski-jedrzej-giertych","title":{"rendered":"Tragizm los\u00f3w Polski – J\u0119drzej Giertych"},"content":{"rendered":"
\n

rok wydania 2005
\nformat A5
\nstr. 425
\nWydawca: Dom Wydawniczy „Ostoja”
\nISBN 83-60048-45-2<\/p>\n

 <\/p>\n

Wok\u00f3\u0142 ksi\u0105\u017cki <\/strong>Tragizm los\u00f3w Polski<\/strong> <\/em><\/p>\n

Tekst wyst\u0105pienia Karola Wojciechowskiego podczas uroczystej sesji po\u015bwi\u0119conej J\u0119drzejowi Giertychowi, zorganizowanej w dniu 11 listopada 2003 roku w Warszawie.<\/em><\/p>\n

W roku 2003, Roku Giertychowskim, mija 67 lat od publikacji ksi\u0105\u017cki J\u0119drzeja Giertycha Tragizm los\u00f3w Polski. Jakkolwiek rocznica nie jest okr\u0105g\u0142a, okazja sprzyja, aby w\u0142a\u015bnie dzi\u015b po\u015bwi\u0119ci\u0107 tej ksi\u0105\u017cce nieco wi\u0119cej s\u0142\u00f3w. Dlatego te\u017c, w moim kr\u00f3tkim wyst\u0105pieniu, chcia\u0142bym Pa\u0144stwu przedstawi\u0107 kilka fakt\u00f3w zwi\u0105zanych z tym tematem.<\/p>\n

Gdy w roku 1936 J\u0119drzej Giertych wydawa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 Tragizm los\u00f3w Polski, pisano w prasie o autorze, \u017ce by\u0142 ju\u017c \u201eznanym chlubnie publicyst\u0105\u201d. Rozpoczynaj\u0105c kilkana\u015bcie lat wcze\u015bniej swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Kurierze Warszawskim, wkr\u00f3tce sta\u0142 si\u0119 jednym z czo\u0142owych pisarzy politycznych ruchu narodowego. Od pocz\u0105tku lat 30. J\u0119drzej Giertych og\u0142asza\u0142 swoje artyku\u0142y w elitarnej My\u015bli Narodowej, a w 1933 r. zosta\u0142, na osobiste \u017c\u0105danie Romana Dmowskiego, zatrudniony na sta\u0142e w redakcji Gazety Warszawskiej.<\/p>\n

Jednak to dopiero dzi\u0119ki ksi\u0105\u017cce Tragizm los\u00f3w Polski, sta\u0142 si\u0119 J\u0119drzej Giertych publicyst\u0105 powszechnie znanym spo\u0142ecze\u0144stwu, tak i\u017c wkr\u00f3tce sam Dmowski uzna\u0142 go za najlepszego spo\u015br\u00f3d swoich uczni\u00f3w.<\/p>\n

\u201eKij w mrowisko\u201d<\/strong><\/p>\n

W zamierzeniu ksi\u0105\u017cka Tragizm los\u00f3w Polski \u2014 jak napisa\u0142 w przedmowie sam J\u0119drzej Giertych \u2014 \u201emimo \u017ce traktuje o historii, nie jest publikacj\u0105 naukow\u0105: jest to ksi\u0105\u017cka, nale\u017c\u0105ca do dziedziny publicystyki politycznej\u201d. Ma wi\u0119c ona charakter raczej popularny, ani\u017celi \u015bci\u015ble naukowy, jednak w wielu fragmentach \u2014 szczeg\u00f3lnie dotycz\u0105cych czas\u00f3w nowszych \u2014 ksi\u0105\u017cka ta wydaje si\u0119 posiada\u0107 cechy dzie\u0142a naukowego.<\/p>\n

Czym by\u0142a istotnie? Ksi\u0105\u017cka przedstawia\u0142a czytelnikowi pogl\u0105d na czasy najnowsze i nowo\u017cytne, a wykorzystywa\u0142a w swej tre\u015bci zdobycze zawodowych historyk\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci odkrycia Kazimierza Mariana Morawskiego. Giertych zwr\u00f3ci\u0142 jednak uwag\u0119, \u017ce zasadniczy zr\u0105b pogl\u0105d\u00f3w wyra\u017conych w ksi\u0105\u017cce \u2014 m.in. na temat wolnomularstwa \u2014 by\u0142 dorobkiem Romana Dmowskiego.<\/p>\n

Je\u015bli chodzi o cz\u0119\u015b\u0107 pracy po\u015bwi\u0119con\u0105 czasom nowo\u017cytnym, recenzent ksi\u0105\u017cki J\u0119drzeja Giertycha, wybitny polski historyk Feliks Koneczny, pisa\u0142, \u017ce \u201eautor wytworzy\u0142 sobie tak\u0105 o\u015b z przekonania, \u017ce nowo\u017cytne dzieje Polski zawis\u0142y od tajnych stowarzysze\u0144, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y si\u0119 […] ju\u017c na dworze Bony […]. Zwi\u0105zki te nabra\u0142y takiej mocy, i\u017c nar\u00f3d polski nie zdo\u0142a\u0142 im sprosta\u0107 ni si\u0142\u0105 fizyczn\u0105, ni inteligencj\u0105. One par\u0142y do rozbior\u00f3w Polski ju\u017c od XVII w. (Karol Gustaw), one narzuci\u0142y nam prusofilskie z\u0142udzenia prawdziwie samob\u00f3jcze i w ko\u0144cu urz\u0105dzi\u0142y powstania, po kt\u00f3rych grz\u0119z\u0142o si\u0119 coraz ni\u017cej\u201d.<\/p>\n

W cz\u0119\u015bci po\u015bwi\u0119conej czasom nowszym, J\u0119drzej Giertych przedstawi\u0142 dzieje tzw. endecji, natomiast druzgoc\u0105cej krytyce podda\u0142 polityk\u0119 Pi\u0142sudskiego, zar\u00f3wno w czasach I wojny \u015bwiatowej, jak i w pierwszych latach odbudowania II RP, oraz polityk\u0119 rz\u0105d\u00f3w tzw. sanacji po 1926 roku. Poniewa\u017c w Polsce \u201esanacyjnej\u201d panowa\u0142a do\u015b\u0107 ostra cenzura i og\u00f3lnie ostro ze sob\u0105 polemizowano, wok\u00f3\u0142 ksi\u0105\u017cki zrobi\u0142 si\u0119 niema\u0142y \u201ezgie\u0142k\u201d publicystyczny, jak to okre\u015bli\u0142 Koneczny, pewien \u201ehuczek\u201d, a w\u0142a\u015bciwie \u0142oskot skierowany \u201eprzeciwko\u201d osobie J\u0119drzeja Giertycha. Oto przyk\u0142ad: w pi\u015bmie tzw. \u201epa\u0144stwowym\u201d, czyli rz\u0105dowo\u2013sanacyjnym, \u015bci\u015ble powi\u0105zany ze \u015brodowiskami pi\u0142sudczykowskimi, Wincenty Rzymowski, niezwykle antyendecki komentator i autor m.in. broszury pt. Roman Dmowski \u2014 Czciciel Diab\u0142a, nazwa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 J\u0119drzeja Giertycha \u201epaszkwilem\u201d, i co ciekawe \u2014 \u201epaszkwilem na Polsk\u0119\u201d! Wed\u0142ug Rzymowskiego bowiem, J\u0119drzej Giertych zniewa\u017cy\u0142 Polsk\u0119. Gromi\u0142 wi\u0119c Giertycha\u2013narodowca za brak patriotyzmu. Napisa\u0142 on m.in.: \u201esama karykaturalno\u015b\u0107, sama potworno\u015b\u0107 wynaturzenia, kt\u00f3remu p. Giertych poddaje histori\u0119 nasz\u0105, aby podci\u0105gn\u0105\u0107 j\u0105 pod smak oraz interes endecki, przekonywa nas, \u017ce ten niewolniczy czeladnik Dmowskich […] nie mo\u017ce, nie ma prawa si\u0119ga\u0107 po przedstawicielstwo m\u0142odego pokolenia w\u015br\u00f3d k\u00f3\u0142 m\u0142odzie\u017cy nastrojonych na elementarny cho\u0107by ton patriotyzmu\u201d. Warto w tym miejscu doda\u0107, \u017ce Rzymowski zosta\u0142 w 1944 r. cz\u0142onkiem komunistycznego PKWN, w kt\u00f3rym powierzono mu odpowiedzialno\u015b\u0107 za sprawy \u201ekultury\u201d. Zupe\u0142nie inaczej przyj\u0119to prac\u0119 J\u0119drzeja Giertycha w szerokiej prasie narodowej. Polemiki z Rzymowskim podj\u0105\u0142 si\u0119 s\u0142ynny publicysta i redaktor naczelny My\u015bli Narodowej Zygmunt Wasilewski, kt\u00f3ry oskar\u017cenia Rzymowskiego por\u00f3wna\u0142 do pewnej anegdotki o niepolskim adwokacie, kt\u00f3ry staj\u0105c w obronie fa\u0142szerza banknot\u00f3w, tak\u0105 oto wyci\u0105\u0142 reprymend\u0119 prokuratorowi: \u201eDajmy na to, \u017ce m\u00f3j klient fa\u0142szowa\u0142. Ale ujawnienie takich fakt\u00f3w jest paszkwilem, pope\u0142nionym wzgl\u0119dem sfer przemys\u0142owych i handlowych naszego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d. Wed\u0142ug redaktora Wasilewskiego, Rzymowski rzuci\u0142 si\u0119 \u201ez w\u015bciek\u0142o\u015bci\u0105 na Giertycha\u201d za to, \u017ce ten pisz\u0105c o tragizmie los\u00f3w Polski, pozwoli\u0142 sobie na ujawnienie fakt\u00f3w niewygodnych dla pewnych \u201egrup spo\u0142ecznych\u201d.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 od strony merytorycznej recenzowa\u0142 wspomniany ju\u017c prof. Feliks Koneczny. Oceni\u0142 on dzie\u0142o pozytywnie, przede wszystkim jako przyk\u0142ad \u201epublicystyki ksi\u0105\u017ckowej\u201d. B\u0119d\u0105c zawodowym historykiem wytkn\u0105\u0142 on jednak Giertychowi kilka b\u0142\u0119d\u00f3w, m.in. zbyt surow\u0105 krytyk\u0119 powstania ko\u015bciuszkowskiego. Ko\u0144czy\u0142 jednak sw\u00f3j wyw\u00f3d stwierdzeniem, \u017ce \u201ejest to dzie\u0142o powa\u017cne […] (a) nasza literatura polityczna dozna\u0142a pewnego wstrz\u0105su, wr\u00f3\u017c\u0105cego urodzaj, \u017ce tedy p. Giertych nie b\u0119dzie zlekcewa\u017cony w dziejach tego pi\u015bmiennictwa\u201d.<\/p>\n

Konfiskata i stos<\/strong><\/p>\n

Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce najciekawsze s\u0105 wydarzenia i okoliczno\u015bci, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce ju\u017c po znalezieniu si\u0119 ksi\u0105\u017cki na p\u00f3\u0142kach ksi\u0119garskich.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c Tragizm los\u00f3w Polski zosta\u0142 opublikowany nak\u0142adem katolickiej sp\u00f3\u0142ki wydawniczej \u201ePielgrzym\u201d w Pelplinie, \u015bci\u015ble m\u00f3wi\u0105c, staraniem kierownika tej sp\u00f3\u0142ki, ksi\u0119dza Jerzego Chudzi\u0144skiego. Dok\u0142adnie tydzie\u0144 po ukazaniu si\u0119 jej w ksi\u0119garniach, zwr\u00f3ci\u0142 na ni\u0105 uwag\u0119 \u00f3wczesny premier Felicjan S\u0142awoj\u2013Sk\u0142adkowski, kt\u00f3ry natychmiastowo nakaza\u0142 jej konfiskat\u0119 na zasadzie artyku\u0142u kodeksu karnego, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 o \u201erozpowszechnianiu fa\u0142szywych wiadomo\u015bci, mog\u0105cych wywo\u0142a\u0107 niepok\u00f3j publiczny\u201d. Komunikat premiera o tej decyzji ukaza\u0142 si\u0119 w prasie rano w dniu, w kt\u00f3rym policja mia\u0142a dokona\u0107 konfiskaty, ale dopiero w po\u0142udnie. St\u0105d te\u017c uda\u0142o si\u0119 ksi\u0119garniom sprzeda\u0107 oko\u0142o 1000 egzemplarzy. Natomiast drukarni w Pelplinie policja skonfiskowa\u0142a oko\u0142o 3000 egzemplarzy.<\/p>\n

Wed\u0142ug niemieckiej procedury s\u0105dowej, obowi\u0105zuj\u0105cej jeszcze wtedy na Pomorzu (gdzie ksi\u0105\u017cka si\u0119 ukaza\u0142a), w sprawach tego rodzaju obligatoryjne by\u0142o tzw. p\u00f3\u0142roczne przedawnienie. Tymczasem J\u0119drzej Giertych \u2014 dzi\u0119ki licznym kontaktom osobistym na Pomorzu \u2014 otrzyma\u0142 poufn\u0105 informacj\u0119, \u017ce istnieje plan zwlekania z wytoczeniem mu procesu, tak \u017ceby dosz\u0142o do przedawnienia, a w\u00f3wczas mo\u017cna by\u0142oby uzna\u0107 spraw\u0119 za zamkni\u0119t\u0105 i dokona\u0107 zatwierdzenia tymczasowej konfiskaty policyjnej drog\u0105 zaocznej decyzji s\u0105dowej. Chodzi\u0142o mianowicie o to, \u017ce z k\u00f3\u0142 rz\u0105dowych by\u0142y pono\u0107 wywierane naciski na prokuratora w Stargardzie, kt\u00f3remu sprawy pelpli\u0144skie podlega\u0142y, aby (w cudzys\u0142owie) \u201eprzez zapomnienie\u201d nie wszczyna\u0142 procesu przeciwko J\u0119drzejowi Giertychowi, tylko po sze\u015bciu miesi\u0105cach spraw\u0119 umorzy\u0142 i nakaza\u0142 spalenie ca\u0142ego nak\u0142adu ksi\u0105\u017cki, nie dopuszczaj\u0105c do rozprawy s\u0105dowej, w kt\u00f3rej J\u0119drzej Giertych udowodni\u0142by prawdziwo\u015b\u0107 podanych w ksi\u0105\u017cce fakt\u00f3w.<\/p>\n

Po otrzymaniu takiej informacji, J\u0119drzej Giertych og\u0142osi\u0142 w prasie list otwarty do w\u0142a\u015bciwego prokuratora na Pomorzu z apelem, aby ten nie zapomnia\u0142 wszcz\u0105\u0107 przeciwko autorowi Tragizmu [los\u00f3w Polski] aktu oskar\u017cenia, poniewa\u017c podejrzany chce i ma prawo udowodni\u0107, \u017ce og\u0142oszone w ksi\u0105\u017cce fakty s\u0105 prawdziwe i \u017ce konfiskata jest bezzasadna. Przez nast\u0119pne dni Giertych zamieszcza\u0142 w prasie podobne og\u0142oszenia o takiej mniej wi\u0119cej tre\u015bci: \u201eprzypominam panu prokuratorowi, \u017ce do dnia, w kt\u00f3rym sprawa ulegnie przedawnieniu zosta\u0142o jeszcze [tyle a tyle] dni\u201d. Nast\u0119pnego dnia, \u017ce Giertych informowa\u0142, \u017ce do sprawy pozosta\u0142 jeden dzie\u0144 mniej, itd. Prokurator w ko\u0144cu si\u0119 ugi\u0105\u0142 i wni\u00f3s\u0142 skarg\u0119, a termin procesu wyznaczono na maj 1937 roku. Przypuszczano, \u017ce J\u0119drzej Giertych nie stawi si\u0119 na sprawie, poniewa\u017c w tym czasie przebywa\u0142 w Hiszpanii jako korespondent Kuriera Pozna\u0144skiego, sk\u0105d przekazywa\u0142 relacje z wydarze\u0144 zwi\u0105zanych z tocz\u0105c\u0105 si\u0119 tam wojn\u0105 gen. Franco. Uwa\u017cano wi\u0119c, \u017ce spraw\u0119 \u201eda si\u0119 za\u0142atwi\u0107\u201d podczas nieobecno\u015bci oskar\u017conego w Polsce. Tymczasem J\u0119drzej Giertych wr\u00f3ci\u0142 do kraju wcze\u015bniej, ni\u017c to planowano, i na spraw\u0119 stawi\u0142 si\u0119 z grup\u0105 pi\u0119ciu adwokat\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znalaz\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c prezes Stronnictwa Narodowego, mecenas Kazimierz Kowalski. Co prawda rozprawa odby\u0142a si\u0119, ale mia\u0142a charakter wy\u0142\u0105cznie formalny. Po ustaleniu liczby \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142o konieczne wezwa\u0107, spraw\u0119 odroczono. Proces przenoszono pod najrozmaitszymi pretekstami ze Stargardu do Torunia, nast\u0119pnie do Poznania, a wreszcie do Warszawy. Proces odby\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu w stolicy, ale \u2014 co ciekawe \u2014 J\u0119drzeja Giertycha jako oskar\u017conego nie wezwano. Prokurator W\u0142adys\u0142aw Sieroszewski (syn znanego powie\u015bciopisarza Wac\u0142awa), w r\u0119ce kt\u00f3rego przesz\u0142a ca\u0142a sprawa, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce si\u0119 j\u0105 umarza, poniewa\u017c sam oskar\u017cony jest przekonany, \u017ce napisa\u0142 prawd\u0119, a wi\u0119c dzia\u0142a\u0142 w dobrej wierze i na \u017cadn\u0105 kar\u0119 nie zas\u0142uguje. Dlatego te\u017c nie zachodzi potrzeba publicznej rozprawy. Z drugiej strony, prokurator Sieroszewski by\u0142 przekonany, \u017ce ksi\u0105\u017cka Giertycha zawiera\u0142a wiadomo\u015bci \u201efa\u0142szywe\u201d. Postawi\u0142 wi\u0119c wniosek o zatwierdzenie konfiskaty. S\u0105d wniosek prokuratora przyj\u0105\u0142, a oskar\u017conego uwolniono od zarzut\u00f3w. Nast\u0119pnie policja spali\u0142a ca\u0142y nak\u0142ad.<\/p>\n

Dziwny sojusz<\/strong><\/p>\n

Tak oto uk\u0142ada\u0142y si\u0119 dzieje ksi\u0105\u017cki za \u201epanowania\u201d sanacji. W latach II wojny \u015bwiatowej niemieckie w\u0142adze okupacyjne, podobnie jak w\u0142adze sanacyjne, nakaza\u0142y dalsze niszczenie omawianej ksi\u0105\u017cki. Co ciekawe, tytu\u0142 ten zosta\u0142 umieszczony przez w\u0142adze hitlerowskie na poufnej li\u015bcie ksi\u0105\u017cek zakazanych w latach 1938\u20131941. Lista obejmowa\u0142a ksi\u0105\u017cki z ca\u0142ego \u015bwiata, m.in. by\u0142y na ni\u0105 wpisane dzie\u0142a Ernesta Hemingway\u2019a i Tomasza Manna. Na li\u015bcie znalaz\u0142o si\u0119 oko\u0142o 18 ksi\u0105\u017cek polskich, a w\u015br\u00f3d nich m.in. utwory Mickiewicza oraz Tragizm los\u00f3w Polski pi\u00f3ra J\u0119drzeja Giertycha. Wcze\u015bniej, bo ju\u017c w 1936 roku, w\u0142adze niemieckie wyda\u0142y streszczenie Tragizmu [los\u00f3w Polski] w formie tajnej, bez zgody autora, z przeznaczeniem tylko dla niemieckich urz\u0119dnik\u00f3w.<\/p>\n

Po wojnie komunistyczne w\u0142adze w Polsce r\u00f3wnie\u017c nakaza\u0142y dalsze wyszukiwanie i niszczenie egzemplarzy ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3rych ju\u017c nie palono, ale dawano na przemia\u0142. Po latach J\u0119drzej Giertych zauwa\u017cy\u0142 co nast\u0119puje: \u201ezarysowa\u0142 si\u0119 do\u015b\u0107 osobliwy, solidarny front polskiego obozu sanacyjnego, hitlerowc\u00f3w i komunist\u00f3w, wsp\u00f3lnie pracuj\u0105cych nad tym, by zag\u0142uszy\u0107 te prawdy, kt\u00f3re w tej ksi\u0105\u017cce wy\u0142uszczy\u0142em i staraj\u0105cych si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 to przez niszczenie egzemplarzy tej ksi\u0105\u017cki\u201d.<\/p>\n

Z ksi\u0105\u017ck\u0105 t\u0105 wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 te\u017c szczeg\u00f3lne prze\u017cycia osobiste J\u0119drzeja Giertycha. Ot\u00f3\u017c \u2014 jak si\u0119 wydaje \u2014 J\u0119drzej Giertych \u201eo w\u0142os\u201d niemal unikn\u0105\u0142, w konsekwencji represji, obozu koncentracyjnego w Berezie Kartuskiej. Pewnego dnia, p\u00f3\u017an\u0105 noc\u0105, zjawi\u0142a si\u0119 w mieszkaniu Giertycha w Warszawie policja i, nie podaj\u0105c \u017cadnego uzasadnienia ani nie okazuj\u0105c \u017cadnego nakazu s\u0105dowego, przeprowadzi\u0142a w ca\u0142ym mieszkaniu rewizj\u0119, po czym Giertycha aresztowano i zawieziono do wi\u0119zienia, gdzie w zimnie i wilgoci, oraz \u201ew towarzystwie\u201d kryminalist\u00f3w, sp\u0119dzi\u0142 prawie 48 godzin na betonowej pod\u0142odze. Do \u017cadnego przes\u0142uchania nie dosz\u0142o i po dw\u00f3ch dniach wypuszczono go na wolno\u015b\u0107 bez \u017cadnych wyja\u015bnie\u0144. Tymczasem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce podczas pobytu Giertycha w wi\u0119zieniu ukaza\u0142 si\u0119 w prasie warszawskiej komunikat, o jego aresztowaniu i wys\u0142aniu do Berezy Kartuskiej. W tym mniej wi\u0119cej te\u017c czasie, rodzice J\u0119drzeja Giertycha otrzymali anonimowy telefon z informacj\u0105, \u017ce na syna planowany jest napad, kt\u00f3ry ma by\u0107 kar\u0105 za napisanie Tragizmu los\u00f3w Polski. J\u0119drzej Giertych ju\u017c po latach wspomina\u0142, \u017ce \u201ena wszelki wypadek, gdy wypada\u0142o mi potem […] wraca\u0107 do domu piechot\u0105 p\u00f3\u017anym wieczorem, chodzi\u0142em wtedy przez pewien czas z rewolwerem w kieszeni i palcem na spu\u015bcie, a chodzi\u0142em po jezdni, nie po chodniku, by mie\u0107 wi\u0119ksze pole widzenia i by mnie kto\u015b nie zaskoczy\u0142 z bramy lub zza w\u0119g\u0142a\u201d.<\/p>\n

Wkr\u00f3tce w Polsce dosz\u0142o do uchwalenia ustawy o tzw. \u201eochronie czci Marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego\u201d. Zgodnie z ni\u0105 krytyczne wypowiadanie si\u0119 o osobie lub polityce Pi\u0142sudskiego by\u0142o przest\u0119pstwem podlegaj\u0105cym karze. Trudno nie postrzec tego jako do\u015b\u0107 niespotykanej osobliwo\u015bci prawnej. Nie chodzi\u0142o tu bowiem o krytykowanie dyktatora sprawuj\u0105cego w\u0142adz\u0119. Pi\u0142sudski ju\u017c w\u00f3wczas nie \u017cy\u0142. W rzeczywisto\u015bci chodzi\u0142o o prawo do krytyki historycznej. St\u0105d te\u017c, wsp\u00f3\u0142cze\u015bni uwa\u017cali, \u017ce do wydania ustawy przyczyni\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017cka Tragizm los\u00f3w Polski i trudno\u015bci, z jakimi rz\u0105d sanacyjny mia\u0142 do czynienia w zwi\u0105zku z jej pojawieniem si\u0119. Chciano na przysz\u0142o\u015b\u0107 unikn\u0105\u0107 podobnych sytuacji. Do takich wi\u0119c anomalii posuwa\u0142 si\u0119 re\u017cim sanacyjny.<\/p>\n

Ciekawe \u015bwiadectwo o ksi\u0105\u017cce daje te\u017c p. Stanis\u0142aw Kozanecki, kt\u00f3ry jako przedwojenny kierownik Narodowej Organizacji Gimnazjalnej (NOGA) w Sandomierzu wspomina\u0142, \u017ce Tragizm [los\u00f3w Polski] nale\u017ca\u0142 do lektur podstawowych. Pan Kozanecki przypadkowo jako zadanie maturalne otrzyma\u0142 temat \u201ePrzyczyny upadku powsta\u0144\u201d. Znaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 Giertycha \u201eprawie na pami\u0119\u0107\u201d, napisa\u0142 prac\u0119 licz\u0105c\u0105 16 stron, na kt\u00f3rych [niemal\u017ce dos\u0142ownie] zacytowa\u0142 argumenty przedstawione przez J\u0119drzeja Giertycha. Za to maturalne zadanie otrzyma\u0142 ocen\u0119 niedostateczn\u0105.<\/p>\n

W swoim \u017cyciu J\u0119drzej Giertych napisa\u0142 jeszcze wiele ksi\u0105\u017cek. Jednak chyba \u017cadna nie dor\u00f3wna\u0142a popularno\u015bci\u0105 Tragizmowi [los\u00f3w Polski]. Prawdopodobnie wynika to m.in. z faktu, \u017ce p\u00f3\u017aniejsze publikacje historyczne J\u0119drzeja Giertycha cechuje w du\u017co wi\u0119kszym stopniu charakter naukowy tych dzie\u0142. Sam autor natomiast zrewidowa\u0142 kilka pogl\u0105d\u00f3w g\u0142oszonych wcze\u015bniej w Tragizmie [los\u00f3w Polski]: m.in. sta\u0142 on p\u00f3\u017aniej na stanowisku, \u017ce wybuch insurekcji ko\u015bciuszkowskiej by\u0142 jednak w\u00f3wczas nieunikniony.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c okoliczno\u015bci zwi\u0105zane z wydaniem Tragizmu [los\u00f3w Polski], J\u0119drzej Giertych napisa\u0142, \u017ce \u201ewalka o historyczn\u0105 prawd\u0119 czasami nie jest \u0142atwa […] nie jest wolna od przykro\u015bci, a nawet niebezpiecze\u0144stw. Walcz\u0105c o prawd\u0119 historyczn\u0105, dotycz\u0105c\u0105 Pi\u0142sudskiego, pokonywa\u0107 musia\u0142em […] takie trudno\u015bci, z jakimi przeci\u0119tny badacz historyczny z regu\u0142y do czynienia nie ma\u201d. I prac\u0119 t\u0119 J\u0119drzej Giertych \u2014 pomimo trudnych i ci\u0119\u017ckich czasem kolei \u017cycia \u2014 podj\u0105\u0142 w pe\u0142ni. Od 1946 roku a\u017c do \u015bmierci opublikowa\u0142 oko\u0142o 30 du\u017cych ksi\u0105\u017cek historycznych.<\/p>\n

Karol Wojciechowski<\/p>\n

Spis tre\u015bci<\/strong><\/p>\n

Wok\u00f3\u0142 ksi\u0105\u017cki \u201eTragizm los\u00f3w Polski\u201d
\nPrzedmowa do pierwszego wydania
\nWst\u0119p
\nZa\u0142amanie si\u0119 d\u0105\u017ce\u0144 mocarstwowych i upadek pa\u0144stwa
\nG\u0142\u00f3wna przyczyna upadku Polski
\nPocz\u0105tki tajnych zwi\u0105zk\u00f3w w Polsce
\n\u201ePotop\u201d i jego skutki
\nSobieski
\nCzasy saskie
\nCzasy stanis\u0142awowskie
\nRozbiory
\nSejm czteroletni
\nInsurekcja ko\u015bciuszkowska
\nKoniec dawnej Rzeczypospolitej
\nPolska pod zaborami
\nEpoka napoleo\u0144ska
\nPowstanie listopadowe
\nPowstanie styczniowe
\nPolska na drodze do niepodleg\u0142o\u015bci
\nPowstanie ruchu wszechpolskiego
\nSkierowanie frontu przeciw Niemcom
\nWojna rosyjsko\u2013japo\u0144ska i jej skutki
\nZbli\u017canie si\u0119 wielkiej wojny
\nWybuch wielkiej wojny
\nWalka o rekruta polskiego pod okupacj\u0105
\nRewolucja rosyjska i pok\u00f3j brzeski
\nZako\u0144czenie wojny \u015bwiatowej
\nUsuni\u0119cie zaborc\u00f3w i pocz\u0105tki niepodleg\u0142o\u015bci
\nTraktat Wersalski
\nWojna o kresy, inwazja bolszewicka, traktat ryski
\nOstatnie sprawy sporne na zachodzie
\nSprawa Wilna i Litwy
\nPolska odbudowana
\nCzasy przedmajowe
\nZamach majowy
\nRz\u0105dy \u201esanacji\u201d
\n\u201eKryzys\u201d
\nDodatek<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W roku 2003, Roku Giertychowskim, mija 67 lat od publikacji ksi\u0105\u017cki J\u0119drzeja Giertycha Tragizm los\u00f3w Polski. Jakkolwiek rocznica nie jest okr\u0105g\u0142a, okazja sprzyja, aby w\u0142a\u015bnie dzi\u015b po\u015bwi\u0119ci\u0107 tej ksi\u0105\u017cce nieco wi\u0119cej s\u0142\u00f3w. Dlatego te\u017c, w moim kr\u00f3tkim wyst\u0105pieniu, chcia\u0142bym Pa\u0144stwu przedstawi\u0107 kilka fakt\u00f3w zwi\u0105zanych z tym tematem…<\/p>\n","protected":false},"featured_media":655,"template":"","meta":{"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"_kad_post_transparent":"default","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"default","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"default","_kad_post_vertical_padding":"default","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false},"product_brand":[],"product_cat":[30,41],"product_tag":[],"class_list":["post-703","product","type-product","status-publish","has-post-thumbnail","product_cat-historia","product_cat-wszystkie-ksiazki","first","instock","shipping-taxable","purchasable","product-type-simple","entry","content-bg","loop-entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ostoja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/product\/703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ostoja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/product"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ostoja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/product"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ostoja.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/655"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ostoja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=703"}],"wp:term":[{"taxonomy":"product_brand","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ostoja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fproduct_brand&post=703"},{"taxonomy":"product_cat","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ostoja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fproduct_cat&post=703"},{"taxonomy":"product_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ostoja.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fproduct_tag&post=703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}